2006-03-28

Von GT @ 10:07 [ Default ]
Evangeli tenor Marcus
Joannes Battista (Mt 3,1-12; Lc 3,1-20; Jo 1,19-28)
1 Uschia ha cumenzà la buna nova da Jesus Cristus. 2 Uschia stat i scrit tar il profet Jesaja: «Guarda, jau tramet mes mess ordavant a tai, di Dieu, per ch’el ta preparia la via. 3 En il desert cloma insatgi: Preparai la via per il Segner. Preparai bunas vias!»
4 Uschia è Joannes vegnì en il desert a battegiar ed annunziar il battaisem da la pene-tienza per il perdun dals putgads. Quai è capità, cur che Joannes è vegnì en il desert. El ha ditg a la glieud: «As laschai battegiar e cumenzai ina nova vita! Lura vegn Dieu a perdunar voss putgads!» 5 E tut la glieud da la cuntrada da Judea e tut ils abitants da Gerusalem èn vegnids or tar el per confessar lur putgads e per sa laschar battegiar dad el.
6 Joannes era vestgì cun in mantè da pail da chamel e cun ina tschinta da tgirom. El sa nutriva da salips e da mel selvadi. 7 Ed el pregiaiva e scheva: «Suenter mai vegn in che è bler pli pussant che jau. Jau na sun degn da far ora las curegias da ses calzers. 8 Jau as hai battegià cun aua. Ma quel as vegn a battegiar cul il Spiert sontg.»
Jesus vain battegià (Mt 3,13-17; Lc 3,21-22; Jo 1,32-34)
9 Da quel temp è Jesus vegnì da Nazaret en Galilea e s’ha laschà battegiar da Joannes en il Jordan. 10 Cur ch’el è vegnì or da l’aua, ha el vis a s’avrir il tschiel ed a vegnir giu sin el il spiert da Dieu sco ina columba. 11 Il medem mument ha el udì ina vusch giu da tschiel: «Ti es mes figl. A tai hai jau gugent. A tai hai jau elegì.»
Jesus vain mess a l’emprova (Mt 4,1-11; Lc 4,1-13)
12 Gist suenter ha il spiert da Dieu fatg ir Jesus en il desert. 13 Là è el restà quaranta dis ed il satan al ha mess a l’emprova. El viveva ensemen cun ils animals, ed ils ang-hels al portavan il nutriment.
Jesus cumenza sia activitad en Galilea (Mt 4,12-17; Lc 4,14-15)
14 Suenter che Joannes era stà mess en praschun, è Jesus ì en Galilea ed ha pregià en num da Dieu: 15 «Igl è uschenavant: Ussa vul Dieu metter ad ir ses reginam e realisar sia ovra. Midai vossa vita e crajai questa buna nova!»
Jesus numna sco giuvnals quatter pestgaders (Mt 4,18-22; Lc 5,1-11; Jo 1,35-52)
16 Passond speravi il lai da Galilea ha Jesus vis ils dus pestgaders Simon e ses frar An-drea. Quels eran londervi a bittar or la rait. 17 Jesus als ha ditg: «Vegnì cun mai! Jau vi far or da vus pestgaders d’umans.» 18 Immediattamain han els laschà enavos lur raits ed èn ids cun el.»
19 Pac davent da là ha Jesus vis dus auters frars, Jacobus e Joannes, figls da Zebedeus. Quests eran gist en lur bartgetta vi dal cumadar las raits. 20 Jesus als ha supplitgà da vegnir cun el; ed els han laschà enavos lur bab Zebedeus e lur gidanters en la bartgetta ed èn ids cun el.
Jesus mussa sia pussanza (Lc 4,31-37)
21 Els èn rivads a Capernaum. Gia il proxim sabat è Jesus ì en la sinagoga ed ha dis-currì cun ils radunads. 22 Ses pleds als han fatg gronda impressiun; pertge ch’el dis-curriva sco in che ha il plainpudair da Dieu – tut auter che ils magisters da la lescha.
23 En la sinagoga era gist in um cun in malspiert. Quest sbragiva: 24 «Tge vuls ti far cun nus, Jesus da Nazaret? Vuls ti far ir en malura nus? Jau sai tgi che ti es. Ti es quel che Dieu ha tramess.» 25 Jesus ha cumandà al malspiert: «Tascha e banduna l’um!» 26 Il malspiert ha stratg vi e nà l’um per al bandunar cun in terribel sbratg.
27 La glieud ha tschiffà tema e s’ha dumandada: «Tge signifitga quai? El ha ina tut no-va maniera d’instruir – sco in che ha il plainpudair da Dieu! El cumonda perfin als malspierts. E quests al fan per cumond.» 28 Sco il vent s’ha derasada la nova da Jesus en ils conturns da la Galilea.
Jesus guarescha blers umans (Mt 8,14-17; Lc 4,38-41)
29 Suenter han els bandunà la sinagoga ed èn ids ensemen cun Jacobus e Joannes en la chasa da Simon ed Andrea. 30 Là è Jesus vegnì a savair, che la sira da Simon saja cun fevra en letg. 31 El è ì tar ella, l’ha prendì per il maun e l’ha fatg star si. Ella nun avai-va betg pli fevra ed ha preparà da mangiar per tuts.
32 La saira tard, cur ch’il sulegl era ì sut, è la glieud vegnida cun tut ils malsauns e malspiertads tar Jesus. 33 Tut la citad s’aveva radunada davant la porta. 34 Jesus ha guarì blers umans che pativan dals pli differents mals ed ha stgatschà blers malspierts. El nun ha laschà vegnir a pled ils malspierts; perquai che quels savevan, tgi ch’el saja.
Jesus va tras la Galilea (Lc 4,42-44)
35 La proxima damaun ditg avant che il sulegl leva ha Jesus bandunà la citad per ir en in lieu bain giud via. Là ha el urà. 36 Simon ed ils auters giuvnals èn ids suenter ad el 37 ed al han chattà. «Tut la glieud vul at vesair», han els ditg. 38 Jesus ha dà per re-sposta: «Nus stuain ir en las vischnancas dals conturns, per che jau possia er là pregiar la buna nova. Pertge, perquai sun jau vegnì.» 39 Uschia è Jesus ì tras tut la Galilea. El discurriva en las sinagogas e stgatschava ils malspierts.
Jesus guarescha in leprus (Mt 8,1-4; Lc 5,12-16)
40 Ina giada è vegnì in leprus tar Jesus. Quel è ì en schanuglias davant el ed al ha supplitgà da gidar. «Sche ti vuls», ha el ditg, «lura sas ti guarir a mai!» 41 Jesus ha gì cumpassiun cun el. El ha stendì or il bratsch ed al ha tutgà. «Jau vi», ha el ditg, «sajas puspè saun!» 42 En quel mument è l’um stà guarì da la lepra.43 Immediattamain al ha Jesus tramess davent.El al ha cumandà rigurusamain: 44 «Na dir a nagin gnanca in pled, ma va tar il sacerdot e ta lascha visitar da quel. Lura unfrescha per tia guariziun sco che Moses ha cumandà. Quai duai esser ina cumprova, che jau prend serius la lescha.»
45 Ma l’um ha, malgrà il scumond, cumenzà a raquintar dapertut da sia guariziun. Bainbaud na saveva Jesus betg pli ir en ina vischnanca senza esser conuschì. Perquai è el restà dadora en lieus solitaris. La glieud vegniva tuttina da tuttas varts natiers tar el.

Jesus guarescha in schirà (Mt 9,1-8; Lc 5,17-26)
1 In pèr dis pli tard è el turnà a Capernaum, e bainbaud han tuts savì, ch’el saja a chasa. 2 Talmain blera glieud è sa radunada, che ì n’eran là pli naginas plazzas libras, gnanca dador la porta. Jesus als ha annunzià la nova da Dieu.
3 Lura han quatter umens portà natiers in schirà, 4 ma pervi da la gronda fulla n’èn els betg rivads vi tar Jesus. Perquai èn els ids sin il tetg plat ed han tgavà si il plafond d’arschiglia, precis sur il lieu, inua che Jesus era. Lura han els laschà giu tras la fora il schirà sin sia purtantina. 5 Cur che Jesus ha vis, quanta fidanza ch’els avevan en el, ha el ditg al schirà: «Tia culpa t’è perdunada!»
6 Quai han udì in pèr magisters da la lescha, che eran er là, e quels han pensà: 7 «Co dastga quel discurrer uschia? Quai è ina blasfemia! Nagin auter che Dieu dastga per-dunar nossa culpa. 8 Jesus ha dalunga savì, tge ch’els pensavan ed als ha dumandà: «Tge patratgs faschais vus? 9 Tge è pli lev – da dir a quest schirà: „Tia culpa t’è per-dunada“ u; „Sta si, prenda tia cuverta e va“? 10 Ma vus duais savair, che il Figl da Dieu ha survegnì il plainpudair da Dieu da perdunar la culpa qua sin terra.» Ed el ha ditg al schirà: 11 «Jau ta cumond: Sta si, prenda tia cuverta e va a chasa!» 12 L’um è stà si, ha piglià sia cuverta ed è ì. Tut quels che han vis quai, eran fitg surprais, han lodà Dieu ed han ditg: «Insatge uschè n’avain nus mai vis!»
Jesus cloma il dazier Levi (Mt 9,9-13; Lc 5,27-32)
13 Lura è Jesus puspè ì or tar il lai. Tut la glieud è vegnida tar el; ed el ha discurrì cun quella. 14 Cur ch’el ha cuntinuà ses viadi, ha el vis in dazier sin ses post da dazi. Quai era Levi, il figl dad Alfeus. Jesus al ha ditg: «Ve cun mai!» E Levi è stà si ed è ì cun el.
15 Suenter è Jesus stà envidà da Levi a mangiar. Blers daziers ed auters, che avevan er in nausch num, han ensemen cun Jesus e ses giuvnals piglià part al past. Tut quels eran suandads a Jesus. 16 In pèr magisters da la lescha da la partida dals farisers han vis, che Jesus era a maisa cun quella glieud. Els han dumandà ses giuvnals: «Co èsi pussai-vel, ch’el stat a maisa cun daziers e sumeglianta canaglia?» 17 Jesus ha udì quai ed als ha dà per resposta: «Na ils sauns han da basegn dal medi, mabain ils malsauns. Jau na sun vegnì per envidar quels che èn en urden, mabain ils sbittads.»
La festa da nozzas ha cumenzà (Mt 9,14-17; Lc 5,33-39)
18 Ina giada ch’ils giuvnals da Joannes ed ils farisers giginavan, èn vegnids in pèr persunas tar Jesus ed al han dumandà: «Pertge giginan regularmain ils giuvnals da Joannes e dals farisers, dentant che tes giuvnals na fan quai?» 19 Jesus ha dà per re-sposta: «Igl è bain impussibel, che giasts envidads a nozzas giginan – en mintga cas na entant che il spus è tranter els. 20 I na va ditg, che il spus vegn prendì davent dad els. Lura vegnan els a giginar, e quai adina quel di.
21 Nagin na pezza in vestgì vegl cun in toc taila nova; uschiglio rumpa il toc taila nova puspè or e fa la fora anc pli gronda. 22 Er na’ns metta nagin vin nov en uders vegls; uschiglio schluppenta il vin ils uders e vin ed uders van en malura. Vin nov tutga en uders novs.
Davart il sabat (Mt 12,1-18; Lc 6,1-5)
23 In di da sabat è Jesus ì or tras ils ers. Faschond viadi han ils giuvnals stratg giu spias ed han mangià ils graunins. 24 Ils farisers han vis quai ed han ditg a Jesus: «Guarda be, tge ch’els fan! Tenor la lescha èsi scumandà da far quai il sabat.» 25 Jesus als ha dà per resposta: «N’avais vus anc mai legì, quai che David ha fatg, cur ch’el e ses umens vevan fom e ch’els druvavan insatge da mangiar? 26 Quel era ì en la chasa da Dieu ed aveva mangià dals pauns benedids. Quai era dal temp, che Abjatar era primsacerdot. Tenor la lescha dastgan dentant be ils sacerdots mangiar da quest paun – e tuttina ha David mangià da quel e dà da quel er a ses cumpogns.»
27 Jesus ha lura anc ditg: «Il sabat è fatg per ils umans e na ils umans per il sabat. 28 Uschia ha il Figl da Dieu er il dretg da decider, tge che dastga capitar il di dal Segner.»

Jesus guarescha il sabat in um cun in maun schirà (Mt 12,9-14; Lc 6,6-11)
1 Puspè è Jesus ì ina giada en ina sinagoga. Là era er in um cun in maun schirà. 2 Insaquants dals preschents avessan gugent atgisà Jesus. Perquai hani fatg bain attenzi-un, sch’el ristgia da guarir durant il sabat. 3 Jesus al ha ditg: «Sta si e ve nà!» 4 Lura ha el dumandà ils auters: «Tge dastga ins far il sabat tenor la lescha? Dal bain u dal mal? Dastg’ins salvar la vita d’in uman u sto ins laschar pirir quel?» El nun ha survegnì nagina resposta. 5 Tut grittantà ha el contemplà in suenter l’auter. Il medem mument era el trist, perquai che quels eran uschè bornads e dirs da cor. Lura ha el ditg a l’um: «Stenda or tes maun!» El ha stendì or quel; e quel è puspè vegnì saun.
6 Dalunga han ils farisers bandunà la sinagoga. Els han sa cussegliads cun umens da la partida da Herodes. Els èn vegnids perina che Jesus stoppia murir.
Jesus guarescha malsauns sper il Lai da Genezaret (Mt 4,23-25; Lc 6,17-19)
7 Jesus è sa retratg cun ses giuvnals giu tar il Lai da Genezaret. Blera glieud da la Galilea è ida suenter ad el. Er blers da la Judea 8 e da Gerusalem, da la cuntrada d’Idumea , da l’autra vart dal Jordan e da la cuntrada da las citads da Tirus e Sidon èn vegnids tar Jesus. Els avevan udì da sias ovras ed al vulevan vesair. 9 Jesus ha ditg als giuvnals da far pront ina bartga, pertge che igl aveva uschè blera glieud, ch’el vegniva adina dapli chatschà a chantun. 10 Perquai ch’el aveva gia guarì uschè blers, s’han fulaschads natiers tut ils malsauns per al tutgar. 11 Sche umans malspiertads al vese-van, sa bittavan quels per terra davant el e clamavan: «Ti es il Figl da Dieu!» 12 Ma Jesus als admoniva adina puspè da na far enconuschent quai.
Jesus tscherna dudesch giuvnals (Mt 10,1-4; Lc 6,12-16)
13 Lura è Jesus ì sin ina muntogna ed ha clamà nà tar el tut quels ch’el vuleva avair tar el. Quels èn vegnids nà tar el. 14 Uschia ha el clamà ina gruppa da dudesch che duevan esser adina tar el. Pli tard vuleva el als trametter or per annunziar la buna nova. 15 Els duevan er survegnir il plainpudair da stgatschar malspierts.
16 Ils dudesch tschernids da Jesus eran: 17 Jacobus e Joannes, ils figls da Zebedeus, numnads dad el figls dal tun; 18 latiers Andreas, Filippus, Bartolomeus, Matteus, Tomas, Jacobus, il figl d’Alfeus, Tadeus, Simon da la partida dals Zelots 19 e Judas Ischariot, che pli tard ha tradì Jesus.
Calumnias (Mt 12,22-32; Lc 11,14-23)
20 Lura è Jesus ì a chasa. Puspè è vegnida ensemen ina gronda fulla, uschia che el e ses giuvnals n’èn betg vegnids tiers da mangiar. 21 Cur che sia famiglia ha udì quai, sche è ella vegnida per al prender cun forza, pertge ch’ella s’ha ditg: «El è or da senn.»
22 In pèr magisters da la lescha, che eran vegnids da Gerusalem, han ditg: «El s’ha unì cun il diavel! Il pli aut dals malspierts al dat la pussanza da stgatschar ils malspierts.
23 Perquai ha Jesus clamà natiers ils magisters da la lescha ed als ha declerà cun agid da maletgs: «Co po il satan stgatschar sasez? 24 In stadi sto bain ir en malura, sche ses regents han guerra in cun l’auter. 25 E sche ils commembers d’ina famiglia sa dispitan, lura vegn la famiglia ad ir en malura. 26 Sche il satan vegn malperina cun sasez e sa drizza cunter sasez, sto el ir en malura. E sia pussanza va a fin. 27 Tgi che vul rumper en en la chasa d’in um ferm per engular insatge, quel sto bain l’emprim liar l’um ferm. Pir suenter po el sblundregiar la chasa.
28 Jau as di: Mintga putgà po vegnir perdunà als umans, ed er mintga blasfemia. 29 Ma per quel che permalescha il Spiert sontg na datti nagin perdun, perquai ch’el porta per adina culpa sin sai.» 30 Quai ha Jesus ditg, perquai che els avevan pretais: « El s’ha unì cun il diavel.»
La famiglia da Jesus (Mt 12,46-50; Lc 8,19-21)
31 Dentant eran vegnids sia mamma e ses frars fin davant chasa. Lura han els tramess en insatgi per far vegnir or Jesus. 32 Enturn Jesus eran blers umans tschentads in cun-ter l’auter. Igl è vegnì fatg a savair: «Tia mamma, tes frars e tias sors èn dador e vulan insatge da tai.» 33 Jesus ha dà per resposta: «Tgi è mia mamma e tgi èn mes frars?» 34 El ha guardà sun quels enturn el ed ha ditg: «Qua è mia mamma ed èn mes frars! 35 Quel che fa quai che Dieu vul, quel è mes frar, mia sor e mia mamma!»

Jesus discurra cun il pievel en sumeglias (Mt 13,1-3; Lc 8,4)
1 Puspè ina giada era Jesus tar il lai per discurrer cun la glieud. Ma igl aveva uschè blera glieud, ch’el ha stuvì ir en ina bartga in toc davent da la riva. La glieud è restada a la riva; 2 ed el als ha declerà bler da sia nova cun agid da sumeglias.

Il semnader plain fidanza (Mt 13,3-9; Lc 8,5-8)
Tranter auter ha el ditg: 3 «Tadlai! In pur è ì tar in er per semnar. 4 Cun semnar è ina part dal sem crudada sin la via. Ils utschels èn vegnids ed han piclà si quels. Auters èn crudads sin terren crappus cun pauc terratsch. Quels han chatschà spert. 6 Ma cur che il sulegl glischava pli ferm, èn las plantas giuvnas setgadas vi, perquai che quellas n’avevan betg avunda terratsch. 7 Auters sems èn crudads en la spinatscha, e quella è creschida pli spert ed ha stenschentà las plantas, uschè che quellas n’han purtà nagin fritg. 8 Ma la blera part dals sems è crudada sin bun terratsch; quels han chatschà, èn creschids ed han purtà fritg. Tschertas spias han purtà trenta grauns, autras sessanta ed autras perfin tschient grauns.» E Jesus ha ditg: «Tgi che ha ureglias per udir, ch’el taidla bain!»
Pertge che Jesus fa adiever da sumeglias (Mt 13,10-17; Lc8,9-10)
10 Cur che Jesus è puspè stà sulet cun ils dudesch giuvnals e cun ils auters cumpogns, han quels vulì savair, pertge ch’el dovria sumeglias. 11 Jesus ha ditg:«A vus fa Dieu a savair, co ch’el vul realisar ses reginam, ma tschella glieud vegn a savair quai be en sumeglias. 12 Igl è sco ch’i vegn ditg: „Els pon guardar tant ch’i vulan e tadlar tant ch’i vulan, els na chapeschan tuttina betg, quai per ch’els na turnian betg tar Dieu e per che Dieu nun als perdunia lur culpa.»
Jesus declera la sumeglia dal semnader ( Mt 13,18-23; Lc 8,11-15)
13 Jesus als ha dumandà: «Na chapis vus betg questa sumeglia? Co vulais vus chapir tut tschellas sumeglias? 14 Il semnader semna la nova da Dieu. 15 Mintgatant crodan ils pleds sin la via. Uschia è quai tar ils umans, che daudan magari la nova, ma lura vegn dalunga il satan e stira ora tut quai che è vegnì semnà en els. 16 Tar auters èsi sco tar quel sem che croda sin terren crappus. Els daudan la buna nova e l’acceptan dalun-ga cun plaschair. 17 Ma quella na po far ragischs en els, perquai che questa glieud n’è betg ferm’avunda da caracter. Sch’ella vegn en difficultads u sch’ella vegn persequita-da, lura vegn ella dalunga malsegira. 18 Tar auters èsi sco tar quel sem che croda en la spinatscha. Er quels daudan la buna nova, 19 ma els na rivan betg ord ils quitads dal mintgadi, sa laschan surmanar da la ritgezza e vivan be per lur giavischs. Uschia vegn la nova stenschentada e resta senza effect. 20 Tar auters a la fin finala èsi sco tar quel sem, che croda sin bun terratsch. Els daudan la nova da Dieu, acceptan quella e portan fritg, divers trenta giadas il sem, auters sessanta giadas ed auters perfin tschient giadas il sem.»
Areguard il chapir la buna nova (Lc 8,16-18)
21 Jesus ha cuntinuà: «Prenda ins forsa ina lampa per la metter sut ina cuppa u sut il letg? Na, ins la metta en in lieu in pau pli aut! 22 Uschia duai er vegnir a la glisch tut quai che è ussa anc zuppà; e quai che è ussa anc nunchapibel, duai vegnir chapì. 23 Tgi che è bun da tadlar, ch’el taidla bain!»
24 Lura ha el agiunt: «Dai bada a quai che jau di a vus! Dapli che vus tadlais e dapli chapientscha che Dieu as vegn a dar, e perfin dapli. 25 Pertge a quel che ha bler, vegn a vegnir dà anc dapli; ma da quel che ha pauc, vegn a vegnir prendì davent er quai ch’el ha anc.»
La semenza chatscha da sai or
26 Lura ha Jesus ditg: «Cun il nov mund da Dieu èsi sco cun il sem ed il pur: Cur che il pur ha semnà, 27 va el a chasa, va la notg a durmir, stat puspè si la damaun – uschia di per di. En il fratemp chatscha la semenza e crescha; co, quai na sa perfin il pur betg. 28 Tut da sasez lascha la terra crescher las plantas e purtar fritg.L’emprim creschan ils fustids, lura sa furman las spias ed a la fin creschan en quellas ils grauns. 29 Cur che il graun è madir, cumenza il pur a segar; quai è il temp da la racolta.»
Il graun da senav: Il cumenzament decisiv è fatg (Mt 13,31-32.34-35; Lc 13,18-19)
30 «Tge succeda, cur che Dieu realisescha ses reginam?» ha Jesus dumandà. Cun tge po quel vegir cumpareglià? 31 Igl è sco tar in graun da senav. I na dat in sem pli pi-tschen. 32 Ma cur ch’el è semnà en la terra, lura chatscha quel e vegn pli grond che tut tschellas plantas dad iert; el survegn romins, uschia che ils utschels pon far gnieu en lur sumbriva.»
33 Jesus ha raquintà anc bleras sumeglias sumegliantas a la glieud, per che quella al chapischia meglier. Uschia ha el annunzià la buna nova da Dieu. 34 Mai ha el discurrì cun els senza far adiever da sumeglias. Ma cur ch’el era sulet cun ses giuvnals, lura declerava’l tut.
Ils giuvnals en in orcan (Mt 8,18.23-27; Lc 8,22-25)
35 La saira ha Jesus ditg a ses giuvnals: «Vegni, nus giain vi a la riva da l’autra vart!» 36 Ils giuvnals han tramess davent la glieud. Lura èn els ids en la bartga, nua che Jesus era gia tschentà ed èn partids. Er autras barchas als han accumpagnads. 37 Tuttenina ha i dà in grond orcan, uschè che igl bittava las undas si en la bartga. En la bartga era adina dapli aua. 38 Ma Jesus, quel durmiva sin in plimatsch en la part davos da la bartga. Ils giuvnals al han dasdà e clamà: «Na fas ti quitads che nus giain sut?». Lura è Jesus stà si, ha smanatschà il vent ed ha cumandà al lai furius: «Sajas quiet!» Il vent è tschessà, ed igl è vegnì fitg quiet. 40 «Pertge avais vus ina tala tema?» ha Jesus du-mandà.«N’avais anc adina nagina cunfidenza?» Qua han els tschiffà gronda tema ed s’han dumandads: «Tge uman è quai, che perfin il vent e las undas al fan per cumond!»

Il malspiertà da Gerasa (Mt 8,28-34; Lc 8,26-39)
1 Da l’autra vart dal lai èni rivads en la cuntrada da Gerasa. 2 Cur che Jesus è vegnì or da la bartga, è currì ord ils cuvels da fossas in um malspiertà vers el. 3 Quel abitava là. Nagin n’era bun da’l tegnair in frain, gnanca cun chadainas. 4 Adina puspè l’avev’ins lià ils mauns ed ils pes, ma el aveva mintga giada sfratgà las chadainas. Nagin na vegniva da’l dumagnar. 5 El era di e notg en ils cuvels da fossas u sin las muntognas e sbragiva e deva fridas cun crappa sin sasez.
6 Già in toc davent aveva el vesì Jesus ed è ussa currì vi tar el. El s’ha bittà per terra davant el 7 ed ha sbragì a tut pudair: «Jesus, ti figl dal pli grond Dieu, tge vuls ti da mai? Per l’amur da Dieu, na ma turmenta!» 8 Pertge che Jesus aveva cumandà al malspiert da bandunar l’um. 9 Ussa al ha Jesus dumandà: «Co has ti num?» Quel ha dà per resposta: «Legiun. Nus essan numnadamain blers!» 10 Ed el ha rugà Jesus: «Na’ns stgatscha betg da questa cuntrada!»
11 Pauc toc davent pasculava in triep portgs si per la spunda. 12 Ils malspierts han rugà: «Ans lascha ir en quels portgs!» 13 Jesus ha consentì quai. En quest mument han quels bandunà l’um, èn ids en ils portgs e tut il triep è crudà giu per la spunda e najà en il lai. Igl eran circa duamilli portgs.
14 Ils pasturs èn currids davent ed han raquintà en la citad ed en las vischnancas, quai ch’era capità. La glieud ha vulì guardar quai cun agens egls. 15 Els èn vegnids tar Jesus ed han vis l’um, ch’era stà malspiertà: quel era là tschentà bain vestgì e da spiert tut normal. Qua han els tschiffà gronda tema. 16 Las perditgas han raquintà detaglia-damain a quels, co che la guariziun era capitada. Els han er raquintà dal cas singular cun ils portgs. 17 Sinaquai hani intimà Jesus da bandunar lur cuntrada.
18 Cur che Jesus è ì en la bartga, al ha il guarì rogà: «Am permetta da vegnir cun tai!» 19 Ma Jesus nun al ha permess quai, ma el ha ditg: «Turna tar tia famiglia e raquinta a quella, tge che il Segner ha fatg per tai e quanta cumpassiun ch’el ha gì cun tai.» 20 L’um ha fatg per cumond ed è ì. El è viagià tras la cuntrada da las Diesch Citads ed ha fatg a savair dapertut, tge che Jesus aveva fatg per el. E tut la glieud era stuta e sursta-da.
La figlia da Jaïrus (Mt 9,18-26; Lc 8,40-56)
21 Jesus è puspè ì vi da l’autra vart dal lai. Bainbaud era radunada ina massa glieud enturn el. Entant che el era anc a la riva dal lai, 22 è vegnì tar el Jaïrus, il parsura da la sinagoga. Quel è crudà en schanuglias davant Jesus 23 ed al ha rogà instantamain: «Mia figlietta è per murir; ve per plaschair e metta sin ella tes mauns, per ch’ella vegnia spendrada e restia en vita!»
24 Jesus è ì cun el, e blers auters als èn seguids. E tut sa stumplava enavant. 25 Tranter tut la fulla era er ina dunna, che dapi dudesch onns perdeva adina puspè bler sang. 26 Blers medis avevan pruvà da la guarir. Ella aveva sbursà in’entira facultad, ma i nun aveva gidà nagut; il cuntrari, ses mal creschiva ad in crescher. 27 La dunna aveva dudì da Jesus; ed ella s’ha stumplada tras la fulla ed al ha tutgà ses vestgì. 28 Ella s’ha ditg: «Sche jau tutg ses vestgì, lura vegn jau sauna.» 29 En quest mument n’ha ella betg pli pers sang ed ella ha sentì ch’ella nun aveva betg pli mal. 30 Jesus ha dalunga badà , che insatgi aveva fatg adiever da sia forza curativa. El s’ha vieut ed ha dumandà: «Tgi ha tutgà mes vestgì?»
31 «Ti vesas bain, co che la fulla sa stumpla vers tai», han ditg ils giuvnals, «e ti du-mandas anc, tgi che t’haja tutgà?» 32 Ma Jesus ha guardà enturn per dar egl a la persu-na che aveva fatg quai. 33 La dunna tremblava da la tema. Ella saveva bain avunda, tge che era capità cun ella. Perquai è ella ida en schanuglias davant Jesus per al raquintar tut. 34 «Tia fidanza t’ha gidà», l’ha Jesus ditg. «Va en pasch! Ti es liberada da tes mal.»
35 Entant che Jesus discurriva anc, èn vegnids mess ord la chasa dal parsura da la sinagoga ed han ditg a Jaïrus: «Tia figlia è morta. Ti na stos betg pli far vegnir quest magister.» 36 Jesus ha dudì quai ed ha ditg a Jaïrus: «N’hajas betg tema, hajas be fidanza!» 37 Lura è el ì enavant; be Petrus, Jacobus e ses frar Joannes han dastgà ir cun el. 38 Cur ch’els èn rivads tar la chasa dal parsura da la sinagoga, ha Jesus dalunga vis la fulla tut agitada ed ha dudì lur lamentaschuns. 39 El è ì en chasa ed ha ditg: «Pertge faschais vus tanta canera? Pertge cridais vus? L’uffant n’è betg mort – el dorma be.» 40 Quels al han ris ora. Ma el als ha tramess tuts or da chasa cun excepziun dals geni-turs e dals trais giuvnals. Lura è’l ì en la stanza da l’uffant. 41 El ha prendì il maun da quel ed ha ditg: «Talita cum!» Quai vul dir: «Sta si, mattetta!» 42 La mattetta è stada si ed ha cumenzà a chaminar. Quella aveva dudesch onns. Tuts eran stuts e surprais. 43 Ma Jesus als ha scumandà energicamain da raquintar quai ad auters. Lura ha el ditg: «Dai insatge da mangiar a l’uffant!»

Jesus a Nazaret (Mt 13,53-58; Lc 4,16-30)
1 Da là davent è Jesus ì en sia citad, nua ch’el era creschì si. Ses giuvnals al han ac-cumpagnà. 2 Il sabat ha el discurrì en la sinagoga, e tut quels, che al dudivan, eran surprais. «Danunder ha’l quai?» s’han quels dumandads. «Da tgi ha el questa gronda sapienza? Co è el bun da far tals miraculs? 3 El è bain il lainari, il figl da Maria ed il frar da Jacobus, Josef, Judas e Simon. E na vivan betg sias sors qua tranter nus?» 4 Ma Jesus als ha ditg: «In profet vegn respectà dapertut, be na en sia patria, tar ses parents e tar sia famiglia.» 5 Perquai n’ha el era betg pudì far là miraculs. Be sin in pèr malsauns ha el mess ils mauns ed als ha guarì. 6 El era surprais, che la glieud da Nazaret n’aveva betg fidanza en el. El è lura ì en las vischnancas dals conturns ed ha discurrì cun la glieud.
Jesus trametta or ils dudesch giuvnals (Mt 10,1-15; Lc 9,1-6)
7 Jesus ha clamà nà tar sai ils dudesch giuvnals ed als ha dà la pussanza da stgatschar malspierts; lura als ha el tramess or dus a dus. 8 El als ha cumandà: «Na prendai nagut cun vus en viadi che be in bastun; nagin paun, nagina tastga ed er nagins daners. 9 Trajai en sandalas, ma na pigliai cun vus ina segunda chamischa!» 10 Ultra da quai ha el ditg: «Sche insatgi retschaiva vus, lura restai en sia chasa, fin che vus giais vinavant. 11 Sche vus vegnis en in lieu, nua che la glieud nun as vul retschaiver, lura giai vina-vant e squassai giu la pulvra da voss pes, per ch’els sajan admonids.»
12 Ils giuvnals s’han mess en viadi ed han admoni ils umans da midar lur vita. 13 Els han stgatschà blers malspierts ed han unschì cun ieli blers malsauns ed als han guarì.
Joannes Battista vegn executà (Mt 14,1-12; Lc 9,7-9)
14 Entant aveva er il retg Herodes dudì da Jesus; perquai ch’ins discurriva dapertut dad el. Ils ins schevan: «Joannes Battista è levà da la mort en vita; perquai è el bun da far talas ovras.» 15 Auters crajevan, ch’el saja Elia ed auters, ch’el saja in profet sco ils profets da pli baud. 16 Ma Herodes era persvas, ch’el saja Joannes Battista. «Igl è quel, al qual jau hai laschà tagliar giu il chau.»
17 Herodes aveva numnadamain fatg prender en fermanza e fatg metter en praschun Joannes Battista. E quai era stà il motiv: Herodes aveva prendì davent la dunna da ses frar Filippus, la Herodias, e l’aveva maridà. 18 Sinaquai aveva Joannes al rinfatschà: «Ti n’avevas nagin dretg da maridar la dunna da tes frar.» 19 Herodias era gritta si per Joannes ed al vuleva far murir, ma ella n’era betg buna da far ir tras ses chau. 20 Pert-ge Herodes saveva, che Joannes era in um pietus e sontg; el na ristgava perquai betg da’l violar. El al ha bain tegnì en arrest, ma al laschaiva gugent vegnir a pled, er sch’el cun tadlar vegniva lura magari en embarass.
21 Ma lura è per Herodias vegnida in’occasiun favuraivla. Herodes aveva anniversari ed aveva organsià ina festa per tut ils funcziunaris da la regenza, per ils uffiziers e per ils vaschins ils pli renumnads da la Galilea. 22 Tar quist’occasiun ha la figlia da Hero-dias fatg in saut sco ballerina. Quel ha plaschì uschè bain a tuts, che il retg ha ditg a la matta: «Jau ta dun tut quai che ti giavischas, er scha quai fuss la mesadad da mes reginam!»
24 E la matta è ida or tar sia mamma e l’ha dumandà, tge ch’ella duai giavischar. La mamma ha ditg: «Il chau da Joannes Battista.» 25 Svelt è la matta turnada tar Herodes ed ha ditg: «Jau vi che ti ma surdettas immediattamain il chau da Joannes Battista sin in plat!» 26 Il retg è vegnì fitg trist, ma perquai ch’el aveva fatg in engirament davant tut ils giasts, na pudeva el betg refusar il giavisch. 27 El ha tramess il boier cun il cumond da purtar il chau da Joannes. Il boier è ì en la praschun ed ha decapità Joannes. 28 Lura ha’l portà en sala il chau da Joannes sin in plat e l’ha surdà a la matta; quella l’ha surdà a sia mamma.
Cur che ils giuvnals da Joannes han dudì, tge ch’era capità, èn els ids per il mort e l’han sepulì.
Jesus dà da mangiar a tschintgmilli persunas (Mt 14,13-21; Lc 9,10-17; Jo 6,1-13)
30 Ils giuvnals èn turnads tar Jesus ed al han raquintà, tge ch’els avevan ditg e fatg en ses num. 31 «Vegni, nus tschertgain in lieu quiet», ha Jesus ditg, «nua che vus pudais esser sulets e pussar in pau.». Pertge che blera glieud vegniva e gieva, uschè che i n’avevan gnanca temp da mangiar. 32 Els han prendì ina bartga ed èn ids en in lieu solitari. 33 Ma la glieud ha vis a partir ad els, e blers auters han er dudì quai. Uschia èsi capità, che glieud da tut ils lieus è ida oravant ed ha spettà a la riva sin Jesus e ses giuvnals.
34 Cur che Jesus è sortì da la bartga, ha el vis la blera glieud. Ed el ha gì cumpassiun da quella, pertge ch’els eran sco nursas, che nun han nagin pastur. Perquai ha el dis-currì ditg cun quella. 35 Cur che igl ha fatg saira, èn ils giuvnals vegnids tar Jesus ed han ditg: «Igl è gia tard, e la cuntrada qua è deserta. 36 Perquai trametta la glieud en las vischnancas ed en ils bains dals conturns, per ch’ella possia cumprar insatge da mangiar.» 37 «Pertge?» ha Jesus ditg. «Dai tuttina vus da mangiar a quella glieud!» Ma els han ditg: «Lura stuessan nus cumprar paun per duatschient munaidas d’argient!» 38 Ma Jesus als ha cumandà: «Giai a guardar, quants pauns ch’èn anc avant maun!» Els han fatg quai ed han lura ditg: «Nus avain tschintg pauns e dus peschs.»
39 Jesus ha ditg als giuvnals, ch’els duain supplitgar la glieud da sa tschentar en grup-pas sin il pastg. 40 Uschia era la glieud tschentada en gruppas da mintga giada tschient o tschinquanta. 41 Lura ha Jesus prendì ils tschintg pauns ed ils dus peschs, ha guardà si vers il tschiel ed ha engrazià a Dieu. El ha rut en tocs ils pauns ed als ha dà als giuv-nals per distribuir quels a la glieud. Lura ha el distribuì er ils peschs. 42 Tut la glieud ha survegnì avunda da mangiar. 43 Ils giuvnals han lura anc pudì emplenir dudesch chanasters cun paun e peschs vanzads. 44 Circa tschintgmilli umens eran stads al past.
Jesus chamina sin il lai (Mt 14,22-33; Jo 6,16-21)
45 Gest suenter ha Jesus tramess ses giuvnals cun in bartga a Betsaida vi da l’autra vart da la riva. La glieud ha el laschà ir a chasa 46 ed è lura ì sin ina muntogna per urar. 47 Cura che igl ha fatg notg era Jesus sulet sin la terra e la bartga era ora amez il lai. 48 El ha vis che ils giuvnals avevan fadia da rivar enavant, perquai ch’els stuevan remblar cunter il vent. Vers la damaun è Jesus chaminà sin l’aua vers els, ma vuleva passar speravia. 49 Cur che ils giuvnals al han vis a chaminar sin l’aua, han el manegià, ch’i saja in spiert ed han dà sbratgs. 50 Pertge ch’els tuts al vesevan e tremblavan da la tema. Dalunga ha el clamà ad els: «Na sa spaventai! Jau sun! Nun hajas tema!» 51 Lura è el ì en la bartga tar els, ed il vent s’ha calmà. Els eran fitg surstads e surprais. 52 Pertge er suenter il miracul cun ils pauns n’eran els anc adina betg buns da chapir, quai ch’era capità.
Jesus guarescha malsauns a Genezaret (Mt 14,34-36)
53 Els han traversà il lai ed èn rivads a Genezaret. 54 La glieud da questa cuntrada ha dalunga conuschì Jesus cur ch’el è sortì da la bartga. 55 Ed ella è ida per tut la cuntrada ed ha purtà natiers ils malsauns sin purtantinas, adina là nua ch’ella dudiva che Jesus saja. 56 Dapertut nua ch’el vegniva, en citads, vischnancas e bains, là portava la glieud ils malsauns ed als metteva sin las plazzas dal lieu. Quels al dumandavan dad almain puder tutgar l’ur da ses vestgì. E tut quels che faschevan quai vegnivan puspè sauns.

Davart il net ed il malnet (Mt 15,1-9)
1 In di èn vegnids da Gerusalem in pèr magisters da la lescha ed ensemen cun ils farisers s’hani scuntrads cun Jesus. 2. Els han vis, che in pèr da ses giuvnals mangia-van cun mauns malnets, quai vul dir, che quels n’avevan betg lavà ils mauns tenor las prescripziuns religiusas. 3 Ils farisers ed er ils auters gidieus vivevan tenor las presc-ripziuns dals perdavants e mangiavan, be suenter ch’els avevan lavà ils mauns sco prescrit. Er cur ch’els turnavan dal martgà, mangiavan els pir suenter avair fatg in bogn. Uschè observavan els anc bleras autras prescripziuns areguard il nettegiar bit-gers, crias, vaschella d’arom e plimatschs da seser. 5 Perquai han ils farisers ed ils magisters da la lescha dumandà Jesus: «Pertge n’observan tes giuvnals betg las presc-ripziuns dals perdavants e mangian cun mauns malnets?»
6 Jesus als ha respundì: «Cun raschun ha Jesaja ditg, che vus sajas ipocrits! En ses cudesch statti scrit: «Quest pievel m’onura be cun pleds, di Dieu, ma lur cor è lunsch davent da mai. 7 Tut lur cult divin è senza sen, perquai ch’els mussan be cumanda-ments inventads dad umans. 8 Ils cumandaments da Dieu avais vus bandunà per sa tegnair vi da prescripziuns dad umans.»
9 E lura ha Jesus er ditg: «Cun da tutta sorts trics guntgis vus ils cumandaments da Dieu per pudair mantegnair vossas prescripziuns! 10 Sco ch’ins sa ha Moses ditg: „Onurescha bab e mamma!“ e: „Tgi che di a ses bab u a sia mamma insatge vargugnus, quel vegn castigià cun la mort.“ 11 Ma vus pretendais: Sche insatgi di a ses bab u a sia mamma: corban, quai che vul dir: Quai che jau stuess en sasez dar a vus, è destinà per Dieu -, 12 lura n’ha el betg pli da gidar a ses geniturs. Uschè na laschais vus insumma far nagut per quels. 13 Cun vossas atgnas prescripziuns annulais vus ils cumandaments da Dieu. Da quellas chaussas fais vus anc bleras.»
Tge fa vegnir malnet? (Mt 15,10-20)
14 Lura ha Jesus puspè clamà natiers la glieud e l’ha ditg: «Tadlai e sa dai fadia da chapir! 15 Nagut, da quai che l’uman prenda en da l’exteriur, al po far vegnir malnet; be quai che vegn or dad el al fa vegnir malnet. 16 Tgi che ha ureglias, ch’el taidla bain!»
17 Suenter che Jesus aveva sa retratg da la glieud ed era ì en ina chasa, al han ses giuvnals dumandà, co che ses pleds sajan da chapir. 18 El ha respundì: «Essas er vus dirs sco la crappa? Na chapis vus betg? Quai che l’uman prenda da dador en, quai nun al po far vegnir malnet, 19 perquai che quai na riva betg en ses cor, mabain be en ses stumi per lura sortir da quel sco passacorp.» En tala maniera ha Jesus explitgà, che per Dieu tut las spaisas sajan nettas.
20 Ed el ha agiunt: «Ma quai che vegn per propi or da l’uman, quai al fa vegnir malnet. 21 Pertge or dad el sez, or da ses cor, vegnan il nauschs patratgs e cun quels ils fatgs immorals, ladernitschs, mazzaments, 23 adulteris, engurdientscha ed autras nauschas chaussas sco engion, giavischs charnals, scuidanza, calumnias, arroganza e stupiditad. 23 Tut quai vegn ord l’intern da l’uman ed al fa vegnir malnet.»
La fidanza d’ina dunna betg gidieua (Mt 15,21-28)
24 Lura è Jesus ì en la cuntrada da Tirus. E perquai ch’el vuleva restar nunenconu-schent, è el ì en ina chasa. Ma el era tuttina vegnì vis. 25 Bainbaud è vegnida tar el ina dunna, che aveva dudì dad el; la figlia da quella era malspiertada. 26 La dunna n’era betg gidieua e da chasa en questa cuntrada. Ella è ida en schanuglias davant Jesus ed al ha rugà da stgatschar ils malspierts or da sia figlia. 27 Ma Jesus l’ha ditg: «L’emprim ston ils uffants survegnir avunda da mangiar. I n’è betg dretg da prender davent dad els il paun per dar quel als chauns.» 28 «Ti has raschun», ha ella ditg, «ma ils chauns survegnan almain las mieulas che ils uffants laschan crudar sut maisa.» 29 Sinaquai l’ha Jesus ditg: «Quai è raschunaivel. Va a chasa; il malspiert ha bandunà tia figlia.» 30 La dunna è ida a chasa ed a chattà sia figlia, sauna tschentada sin ses letg. Il malspiert era svanì.
Jesus guarescha in surd-mit (Mt 15,29-31)
31 Jesus ha lura bandunà la cuntrada da Tirus per la via da Sidon per ir al lai da Galilea en il territori da las Diesch Citads. 32 Là han ins manà tar el in surd-mit cun il giavisch da metter ses mauns sin quel. 33 Jesus al ha fatg vegnir in pau da la vart ed ha mess sia detta en las ureglias; lura ha’l tutgà sia lieunga cun spida. 34El ha guardà si vers il tschiel, ha dà in suspir ed ha ditg a l’um: «Effata!» Quai vul dir: „T’avra!“ 35 En quel mument è l’um stà bun da dudir e da discurrer bain ed endretg. 36 Jesus ha scumandà als preschents da na dir a nagin nagut; ma dapli ch’el als scumadava e dapli che quels gievan e raquintavan da quai ch’era capità. 37 La glieud era or da sasez e scheva: «Tge bunas ovras ch’el fa: el fa che ils surds dodan e che ils mits èn buns da discurrer.»

Jesus dat da mangiar a quattermilli umans (Mt 15,32-39)
1 Puspè in giada era blera glieud enturn Jesus. Cura che ì han survegnì fom, ha Jesus clamà natiers ses giuvnals ed als ha ditg: 2 «Questa glieud ma fa malavita. Dapi trais dis èni qua tar mai e nun han nagut da mangiar. 3 Jau nun als poss betg trametter a chasa cun fom. I pudessan dar enturn durant il viadi, pertge ch’i èn per part vegnids da dalunsch natiers.» 4 Ses giuvnals al han respundì: «Inua dess ins ir qua en il desert per paun per sadular tanta glieud?» 5 «Quants pauns avais vus anc?» als ha el dumandà. Ed els han ditg: «Set!» 6 Ed el ha giavischà al pievel da sa tschentar.
Lura ha el prendì ils set pauns, ha engrazià a Dieu, ha rut quels en tocs ed als ha dà a ses giuvnals. Quels han partì or il paun a la glieud. 7 Els avevan er anc in pèr peschets. Jesus ha benedì quels ed als ha er fatg partir or. 8-9 Tut la glieud, igl eran var quatter-milli persunas, ha gì avunda da mangiar. E set chanasters plains èn anc restads. Lura ha Jesus tramess a chasa la glieud, 10 ed è ì cun ses giuvnals en ina bartga per rivar en la cuntrada da Dalmanuta.
Ils farisers vulan cumprovas (Mt 16, 1-4)
11 In pèr farisers èn vegnids or tar Jesus ed han cumenzà a discutar cun el per al metter a la prova. Perquai han els pretendì da Jesus in segn giu da tschiel per cumprovar ch’el saja propi incumbensà da Dieu. 12 Jesus ha suspirà ed ha ditg: «Pertge vul questa glieud ina cumprova? Jau as di: questa generaziun na survegn mai ina cumprova!» 13 Ed el als ha laschà star là ed è puspè ì en la bartga per ir vi a l’autra riva.
Jesus crititgescha ils giuvnals (Mt 16,5-12)
14 Ils giuvnals avevan emblidà da prender paun. Be in sulet paun avevan els sin la bartga. 15 Jesus als ha admonì: «Sa pertgirai da la pasta ascha dals farisers e da la pasta ascha da Herodes!» 16 Ils giuvnals han cret, che quai saja perquai ch’i nun hajan betg paun. 17 Jesus ha badà quai ed ha ditg: «Pertge faschais vus quitads, perquai che vus n’avais betg paun? Na chapis vus anc adina betg? Èsi uschè grev da chapir? Essas vus uschè testards sco tschels? 18 Vus avais tuttina egls ed ureglias, pertge na vesais e na dudis vus betg? Na sa regurdais vus betg, 19 co che jau hai partì or ils tschintg pauns a tschintgmilli umans? Quants chanasters cun ils rests avais vus là ramassà?» «Dudesch», hani ditg. 20 «E cur che jau hai partì or ils set pauns a quattermilli umans, quants chanasters cun ils rests dal paun avais vus là ramassà?» «Set», hani respundì. 21 Lura ha Jesus ditg: «Na chapis vus anc adina betg?»
Jesus guarescha in tschorv
22 Cur che els èn rivads a Betsaida, sche han ins manà in tschorv ed ha rugà da tutgar l’um. 23 Jesus ha prendì l’um per il maun ed al ha manà or dador la vischnanca. Là ha el spidà sin ils egls da quel, ha mess sisur ses mauns ed ha dumandà: «Vesas ti insat-ge?» 24 Il tschorv ha avert ils egls ed ha ditg: «Jau ves umans, ma els ma paran be plantas che chaminan.» 25 Anc ina giada ha Jesus mess ses mauns sin ses egls, ed el ha vis vaira bain. 26 Jesus al ha dà il cumond: «Va dalunga a chasa senza ir per la vischnanca enturn!»
Petrus di, tgi che Jesus saja (Mt 16,13-20; Lc 9,18-21)
27 Jesus è lura ì cun ses giuvnals en las vischnancas sper Cesarea Filippi. Durant il viadi als ha el dumandà: «Tgi craja la glieud che jau saja?» 28 Els al han respundì: «Tgi craja che ti sajas Joannes Battista, auters crajan che ti sajas Elias ed anc auters crajan che ti sajas in dals profets.» 29 «E vus», ha Jesus vulì savair, «tgi crajais vus che jau saja?» Petrus ha ditg: «Ti es Cristus, il salvader empermess!» 30 Lura als ha el dà il sever cumond da na dir a nagin nagut dad el.
Jesus predi per l’emprima giada sia mort (Mt 16,21-23; Lc 9,22)
31 Lura ha Jesus per l’emprima giada ditg als giuvnals, tge che al spetga: «Il Figl da l’uman vegn a stuair patir bler. Il cussegl dals seniors, ils primsacerdots ed ils magis-ters da la lescha al vegnan a sentenziar. El vegn a vegnir mazzà, ma suenter trais dis vegn el a levar da la mort en vita.»
32 Tut quai scheva Jesus avertamain. Sin quai ha Petrus al prendì d’ina vart per al far reproschas. 33 Ma Jesus ha sa vieut ed en fatscha da tschels giuvnals ha el dà ina reprimanda a Petrus. «Va davent da mai, ti satan!» ha el ditg. «Quai che ti vuls n’è betg quai che Dieu vul, ma be quai che l’uman vul.»
Prender sia crusch e seguir Jesus (Mt 16,24-28; Lc 9,23-27)
34 Lura ha Jesus clamà natiers tut la glieud e l’ha ditg: «Tgi che vul vegnir cun mai, quel sto dar si a sasez e ses giavischs. El sto prender sia crusch sin sasez e ma seguir. 35 Pertge quel che vul salvar sia vita, vegn a perder quella. Mo quel che è pront da perder sia vita per amur da mai e da la buna nova, quel vegn a salvar sia vita. 36 Tge gida quai ad in uman, sch’el gudogna tut il mund e fa lura donn a si’atgna veta? 37 Cun tge po el lura cumprar enavos quella? 38 Ils umans da questa generaziun culpabla na vulan savair nagut da Dieu. Sche insatgi n’ha betg il curaschi da dir gea a mai ed a mia nova, lura na vegn er il Figl da l’uman betg ad avair il curaschi da dir gea a quel, cur ch’el riva en la gloria da ses Bap e dals sontgs anghels.

1 Ed el als ha ditg: «En vardad, jau as di: In pèr da vus, che stattan qua, vegnan anc durant lur vita a vesair co che il reginam da Dieu vegn a sa mussar cun tutta pussanza.»
Trais giuvnals vesan la gloria da Jesus (Mt 17,1-13; Lc 9,28-36)
2 Ses dis pli tard ha Jesus prendì cun el ils trais giuvnals Petrus, Jacobus e Joannes ed è ì sin in’auta collina. Nagin auter nun era là. Davant ils egls dals giuvnals s’ha el trans-furmà. 3 Ses vestgids èn daventads uschè tarlischant alv, sco che nagin sin terra n’è betg bun da far. 4 Tuttenina han els vis Elias e Moses che discurrivan cun Jesus. 5 Sinaquai ha Petrus ditg a Jesus: «Magister, per fortuna essan nus qua! Nus vulain metter si trais tendas, ina per tai, ina per Moses ed ina per Elias.» 6 Ma el nun ha betg savì, tge ch’el dia, pertge che el ed ils dus auters eran tut confus e tremblavan da la tema. 7 En quest mument è vegnì in nivel ed ha fatg sumbriva sin els. Or dal nivel ha ditg ina vusch: «Quai è mes figl che jau hai da cor gugent; tadlai quel!» 8 Ma lura, cur ch’els han guardà enturn, nun hani pli vis nagin auter che be Jesus.
9 Cun turnar da la colina als ha Jesus cumandà: «Na raquintai a nagin da quai che vus avais vis, fin che il Figl da l’uman n’è betg levà da la mort en vita!» 10 Els han fatg per cumond, ma sa dumandavan tranter els, tge che quai veglia dir, levar da la mort en vita.
11 Lura han els dumandà Jesus: «Pertge pretendan ils magisters da la lescha, che Elias stoppia vegnir avant la fin.» 12 Jesus ha ditg: «Elias vegn bain l’emprim per metter puspè il pievel da Dieu sin buna via. Ma pertge èsi scrit en las sontgas scrittiras, che il Figl da l’uman haja da patir bler e che i vegnia fatg beffas dad el? Jau as di, 13 Elias è già vegnì, ma igl han fatg cun el, tge ch’i han vuglì. Uschia stat igl er scrit dad el.»
Jesus guarescha in uffant (Mt 17,14-20; Lc 9,37-43)
14 Cur ch’els èn turnads tar tschels giuvnals, era là fitg blera glieud radunada; entamez eran in pèr magisters da la lescha, che faschevan dispita cun ils giuvnals. 15 Cur che la glieud ha vis Jesus, è quella vegnida tut agitada ed è currida vi tar el per al salidar. 16 Jesus ha dumandà ils giuvnals: «Pervi da tge faschais vus dispita cun ils magisters da la lescha?» 17 In um dal pievel al ha ditg: «Jau hai manà tar tai mes figl. El è malspier-tà, uschè ch’el na po betg discurrer. 18 Adina cur che quel malspiert al tschiffa, al stira’l vi e nà. Sia bucca fa stgima ed el sgriztga ils dents, e tut il corp vegn airi. Jau hai rugà tes giuvnals da stgatschar quest malspiert, ma i n’eran betg buns da far quai.»
19 Lura ha Jesus ditg: «Vus n’avais nagina fidanza en Dieu! Fin cura stos jau anc star tar vus e cumportar vus? Manai nà tar mai il mat!» 20 I l’han manà natiers. Apaina che il malspiert ha vis Jesus, ha’l bittà per terra il mat, uschè ch’el sa rodlava e stgimava or da bucca. 21 «Dapi cura ha’l quest mal?» ha Jesus dumandà. «Da pitschen ensi», ha ditg il bab. 22 «Differentas giadas avess el baud pers la vita, perquai che il malspiert al bittava en il fieu u en l’aua. Hajas cumpassiun da nus e gida a nus, sche ti sas far quai!» 23 «Tge vul quai dir: Sche ti sas far quai?» ha Jesus ditg. «A quel che ha fidan-za en Dieu è tut pussaivel.» 24 Il bap ha ditg dal funs da ses cor: «Jau ma fid en Dieu, er sche jau hai gronda fadia. Gida per che jau haja fidanza!»
25 Perquai che adina dapli glieud vegniva natiers, ha Jesus schmanatschà al malspiert e ditg: «Ti spiert mit e surd, jau ta cumond: Banduna quest uffant e na turna mai pli tar el!» Il spiert ha sbragì e squassà vi a nà il mat per lura bandunar quel. Il mat era là per terra sco mort, uschè che la glieud scheva: «El è mort.». 27 Ma Jesus al ha prendì per il maun, al ha gidà a star si; ed il mat è stà si.
28 Pli tard, cur che Jesus era en chasa, al han ses giuvnals dumandà: «Pertge nun essan nus betg stads buns da stgatschar il malspiert?» 29 Jesus als ha ditg: «Be cun urar sa ins stgatschar tals spierts.»
Jesus predi per la segunda giada sia mort (Mt 17,22-23; Lc 9,43-45)
30 Els èn lura partits da là ed han traversà la Galilea. Ma Jesus na vuleva betg, che insatgi vegniss a savair quai. 31 Jesus ha explitgà a ses giuvnals, tge che al spetga: «Il Figl da l’uman vegn a vegnir surdà als umans. Quels al vegnan a mazzar, ma suenter trais dis vegn el a levar da la mort en vita.»32 Ils giuvnals nun han betg chapì quest pleds. Ma els avevan tema da’l dumandar.
Il pli impurtant giuvnal (Mt 18,1-5; Lc 9,46-48)
33 Els èn rivads a Capernaum. Cur ch’el eran en chasa, ha Jesus dumandà ses giuvnals: «Pervi da tge avais vus as dispitads durant il viadi?» 34 Els han taschì, pertge ch’els avevan sa dispitads, tgenin dad els che saja il pli impurtant. 35 Jesus s’ha tschentà, ha clamà nà tut ils dudesch ed ha ditg: «Quel che vul esser l’emprim, quel vegn ad esser il pli bass da tuts ed als sto servir.» 36 El ha fatg in segn ad in uffant da vegnir nà, al ha mess entamez, al ha embratschà e ha ditg: 37 «Tgi che retschaiva in da quests uffants en mes num, quel retschaiva mai. E tgi che retschaiva mai, quel na retschaiva be mai, mabain er quel che ha tramess mai.»
Tgi che n’è betg cunter nus, quel è per nus (Lc 9,49-50; Mt 10,42)
38 Joannes ha ditg a Jesus: «Nus avain vis in um che ha duvrà tes num per stgatschar malspierts. Nus avain provà da l’impedir da far quai, perquai ch’el na tutga betg tar nus.» 39 «Al laschai far«, ha Jesus ditg, «pertge quel che dovra mes num per far mira-culs, na po pac suenter dir dal mal da mai. 40 Tgi che n’è betg cunter nus, quel è per nus! 41 Jau as di: sche insatgi dat a vus er be in sierv aua da baiver, perquai che vus tutgais tar mai, quel vegn a survegnir sia paja persuenter.»


Cumond da na surmanar en naginas manieras (Mt 18,6-9; Lc 7,1-2)
42 «Tgi che surmaina en inqual maniera in simpel uman che sa fida en mai, per quel fussi meglier, sch’ins mettess ad el ina mola-mulin enturn culiez e ch’el vegness bittà en la mar. 43 Sche tes maun ta surmaina da far dal mal, lura taglia giu quel. Igl è meglier per tai da viver cun be in maun tar Dieu, che da rivar cun dus mauns en l’enfiern, en quel fieu, che na stizza mai. 45, 46 U sche tes pe ta surmaina da far dal mal, lura taglia giu quel. Igl è meglier per tai da viver en etern cun be in pe, che da vegnir bittà cun dus pes en l’enfiern. 47 E sche tes egl ta surmaina, lura al chava or, pertge ch’igl è meglier per tai da rivar cun be in egl tar Dieu, che da rivar cun dus egls en l’enfiern, 48 nua che la paina na smetta ed il fieu na stizza.»
In pled serius als giuvnals (Mt 5,13; Lc 14,34-35)
49 Tar mintga offerta tutga er sal, e tar mintgin da vus tutga il fieu dal patir, che nette-gia e protegia vus.
50 Sal è insatge bun. Ma scha quel perda sia forza, co duai el puspè survegnir quella? Mussai, che vus avais la forza dal sal en vus: vivai en pasch in cun l’auter!»

En viadi vers Gerusalem (Mt 19,1-2)
1 Lura ha Jesus sa mess en viadi ed è ì en la Judea ed en la cuntrada da l’autra vart dal Jordan. Er là è sa radunada blera glieud, e sco adina ha el discurrì cun els.
Areguard il divorzi (Mt 19,3-12)
2 Lura èn vegnids in pèr farisers ed han pruvà da tender ina trapla ad el. Els al han dumandà: «Dastga in um spedir sia dunna?» 3 Jesus als ha respundì cun ina cuntradu-monda: «Tge lescha ha Moses dà a vus?» 4 Els han respundì: «Tenor la lescha da Moses dastga in um dar a sia dunna ina brev da divorzi e la spedir.» 5 Sinquai ha Jesus ditg: «Moses as ha lubì quai, perquai che vus essas uschè dirs da cor. 6 Ma al cumen-zament Dieu ha stgaffì l’uman sco um e sco dunna. 7 Perquai banduna in um ses bab e sia mamma per viver cun sia dunna. 8 Quels dus furman lura ina uniun e quai cun corp ed olma. Els n’èn damai betg pli duas persunas mabain ina persuna. 9 Quai che Dieu ha mess ensemen, na duai l’uman betg separar.»
10 Turnads a chasa han ils giuvnals vulì savair pli precis areguard questa chaussa. 11 Jesus als ha ditg: «Tgi che sa separa da sia dunna e marida in’autra rumpa la lètg cun sia emprima dunna. 12 Ed er ina dunna, che sa separa da ses um e marida in auter, rumpa la lètg.»
Jesus ed ils uffants (Mt 19,13-15; Lc 18,15-17)
13 Insaquants èn vegnids cun lur uffants nà tar Jesus, per ch’el mettia ses mauns sin quels, ma ils giuvnals als han tramess davent. 14 Cur che Jesus ha vis quai, è’l vegnì grit ed ha ditg a ses giuvnals: «Laschai vegnir ils uffants nà tar mai e na’ls impedi, pertge che gist ad els è aviert il nov mund da Dieu. 15 Vus stuais savair: Tgi che n’è betg aviert per l’amur da Dieu sco in uffant, na vegn mai a far l’enconuschientscha cun quella. 16 Lura ha el prendì ils uffants sin bratsch, ha mess ses mauns sin quels ed als ha benedì.
Il privel da la ritgezza (Mt 19,16-30; Lc 18,18-30)
17 Cur che Jesus vuleva ir vinavant, è currì in um vers el. Quel è ì en schanuglias ed al ha dumandà: «Bun magister, tge stoss jau far per survegnir la vita eterna?» 18 «Pertge am numnas ti bun»? ha Jesus respundì, «be in è bun, Dieu! 19 E ses cumandaments conuschas ti tuttina: Ti na duais betg mazzar, betg rumper ina lètg, betg engular, betg dir manzegnas, betg engianar, ti duais onurar tes bab e tia mamma!» 20 «Tenor tut quests cumandaments hai jau vivì da giuven ensi», ha l’um respundì. 21 Jesus al ha contemplà plain amur ed ha ditg: «Ina chaussa ta manca anc: Venda tut quai che ti has e dà ils raps als povers, lura vegnas ti ad avair ina ritgezza per adina tar Dieu. E lura ve cun mai!» 22 Ma l’um è stà dischillus da questa resposta ed è ì tut trist per ses fatg, pertge ch’el era fitg ritg.
23 Jesus ha lura guardà sin mintgin da ses giuvnals ed ha ditg: «Quant grev che quai va a glieud ritga da rivar en il nov mund da Dieu!» 24 Ils giuvnals èn stads fitg surprais da quests pleds, ma Jesus ha turnà a dir: «Gea, igl è fitg grev da rivar en il nov mund da Dieu! 25 Plitgunsch riva in chamel tras la fora d’ina guglia, che in ritg en il nov mund da Dieu.» 26 Sin quai èn ils giuvnals bunamain vegnids or da senn. «Tgi po lura in-summa rivar en il nov mund?» s’han els dumandads. 27 Jesus ha guardà sin els ed ha ditg: «Per ils umans n’è quai betg pussaivel, ma bain per Dieu. Per Dieu è tut pussai-vel.»
28 Lura ha Petrus ditg a Jesus: «Ti sas che nus avain laschà enavos tut ed essan ids cun tai.» 29 Jesus ha respundì: «Jau as garantesch: Mintgin che ha bandunà sia chasa, ses fragliuns, ses geniturs u ses possess per amur da mai e da la buna nova, 30 quel vegn a survegnir tschient giadas tant en questa vita: chasas, fragliuns, mammas, uffants e possess, schebain ensemen cun persecuziuns. Ed en il mund che vegn a vegnir vegn quel ad avair la vita eterna. 31 Ma blers, che èn ussa ils emprims, vegnan lura ad esser ils ultims, e blers, che èn ussa ils ultims, vegnan a la fin ad esser ils emprims.»
Jesus predi per la terza giada sia mort (Mt 20, 17-19; Lc 18,31-34)
32 Els eran en viadi vers Gerusalem; Jesus gieva ordavant. Ses cumpogns ed er ils giuvnals avevan tschiffà tema. Puspè ha Jesus fatg vegnir d’ina vart ses giuvnals ed als ha ditg, quai che succedia en pauc temp cun el: «Tadlai! Nus giain ussa a Gerusalem. Là vegn il Figl da l’uman a vegnir surdà als principals sacerdots ed als magisters da la lescha. Quels al vegnan a condemnar a mort per lura al surdar als esters che n’enconuschan betg Dieu. 34 Quels vegnan a far beffas dad el, a spidar sin el, al gi-aschlar ed al far murir. Ma suenter trais di vegn el a levar da mort en vita.»
Na cumandar, mabain servir (Mt 20, 20-28; Lc 22,24-27)
35 Lura èn vegnids Jacobus e Joannes, ils figls da Zebedeus, tar Jesus ed al han ditg: «Nus avessan gugent, che ti ans accumplissas in giavisch!» 36 Jesus als ha dumandà: «Tge vulais pia da mai?» 37 Els han ditg: «Nus vulessan, che ti ans laschessas seser a dretga ed a sanestra da tai, cura che ti has surpiglià la pussanza!» 38 Jesus als ha ditg: «Vus na savais betg, tge che vus dumandais! Essas vus buns da baiver il chalesch dal patir, che jau stoss baiver? Essas vus buns da vegnir battegiads cun il battaisem, che jau stoss retschaiver?» 39 «Quai essan nus buns!» han els ditg. Jesus als ha ditg: «Vus vegnis propi a baiver il medem chalesch sco jau ed a retschaiver il battaisem che spet-ga sin mai. 40 Ma jau na poss betg disponer, tgi che vegn a seser a dretga ed a sanestra da mai. Sin quellas plazzas vegnan a seser quels che Dieu ha destinà.»
41 Tschels diesch avevan dudì quest discurs ed eran grits si per Jacobus e Joannes. 42 Perquai als ha Jesus clamà nà tar el ed ha ditg: «Sco che vus savais, dicteschan ils regents da surengiu a lur pievels, ed ils gronds fan maldiever da lur pussanza. 43 Ma uschè na duai quai betg esser tar vus. Tgi da vus che vul esser insatgi spezial, quel duai servir als auters, 44 e tgi da vus che vul esser l’emprim, quel duai sa suttametter a tuts. 45 Er il Figl da l’uman n’è betg vegnì per sa laschar servir, mabain per servir e per dar sia vita sco pretsch da spendrament per tut ils umans.»
Jesus guarescha in tschorv (Mt 20, 29-34; Lc 18,35-43)
46 Dentant eran els rivads a Jerico. Cur che Jesus era puspè per bandunar la citad ensemen cun ses giuvnals e cun blera glieud, era in tschorv tschentà a l’ur da la via che batlegiava. Igl era Bartimeus, il figl da Timeus. 47 Cur ch’el ha dudì, che Jesus passia speravi, ha el cumenzà a clamar ad auta vusch: «Jesus, figl da David! Hajas cumpassi-un da mai!»
48 La glieud al vuleva far taschair, ma el ha sbragì anc pli dad aut: «Figl da David, hajas cumpassiun da mai!» 49 E Jesus s’ha fermà ed ha ditg: «Fai vegnir nà el!» Els èn ids vi tar el ed al han ditg: «T’allegra, Jesus ta clama; sta si!» 50 Il tschorv è dalunga siglì en pes, ha bittà davent ses mantè ed è ì vi tar Jesus.
51 «Tge vuls ti che jau fetschia per tai?» ha Jesus dumandà. Ed il tschorv al ha ditg: «Magister, jau vuless puspè esser bun da vesair!» 52 Jesus ha respundì: «Va en pasch, tia fidanza t’ha salvà.» En quest mument ha el puspè vis ed è ì cun Jesus.

Jesus arriva a Gerusalem (Mt 21,1-11; Lc 19,28-40; Jo 12,12-19)
1 Curt avant Gerusalem èn els vegnids a Betfage e Betania sper il Munt dals Ulivers. Jesus ha tramess ordavant dus da ses giuvnals ed als ha ditg: 2 «Giai en il vitg davant vus! A l’entrada dal vitg vegnis vus a chattar in pulieder rentà. Sin quel n’è anc nagin stà tschantà / sesì. Al schliai e vegnì cun el. 3 E sche insatgi as dumonda: „Tge faschais vus qua?“ lura respundai: „Il Segner al dovra, ma el vegn bainbaud en

2006-03-23

Pulschin, liun ed eir ün uors ...

Von GT @ 17:56 [ Default ]
Küken, Löwe und ein Bär
schwingen grosse Reden.
Sagt der Bär: wie jeder weiss, ich lob ich nie,
trotzdem, wenn ich brülle so zitter der ganze Wald!
Antwortet der Löwe: lieber Bär, nur langsam, langsan,
wenn ich brülle, so zittert der ganze afrikanische Wald!
Und du, Küken, wer zittert eigentich deinetwegen?
Wenn ich ein kleines Hüstlein von mir gebe,
antwortet das klein Küken,
so zittert voller Angst die ganze Welt.

(ungefähre Übersetzung des obigen Gedichtes)

Vogel-Grippe-Gedicht (romanisch)

Von GT @ 13:28 [ Default ]
Pulschin, liun ed eir ün uors
insembel fan els gronds discuors.
Disch l'uors: Sco cha tuot sa, eu mai nu'm lod,
listess, sch'eu sraj. schi squass'il god!
Respuonda il liun: Char uors, be plan, be plan,
sch'eu sbraj, schi trembla tuot il god il african! -
E tü, pulschin, chi trembla causa tai in fuond?
Sch'eu du ün simpel, ün leivin tuossin -
respuon'il pitschen, il pulschin -
schi trembla be anhguoscha tuot il muond!

2006-03-17

Etwas über meine Person

Von GT @ 19:22 [ Default ]
Ich bin in Scheid im Domleschg (Graubünden) geboren und aufgewachsen, wurde anschiessend Primar- und Sekundalehrer. Mit 30 Jahren die Matura nachgeholt und Theologie und Romanistik in Zürich, Bern, Lausanne und bernstudiert, war dann 10 Jahre im Pfarramt und seit 1976 Gymnasiallehrer am Lyceum Alpinum in Zuoz für Religion und Rätoromanisch. Seit der Pensionierung wohne ich mit meiner Frau in Zernez.
In den letzen 15 Jahren habe ich romanisch-deutsch / deutsch-romaische Wörterbücher redigiert. Seit 50 Jahren schreibe ich romanische Gedichte und Kurzgeschichten. Daneben verwalte ich eine Stiftung mit über 8000 Büchern und Schriften; es sid vor allem rätoromanische Bücher. Die Stiftung für das Unterengadin sucht weiterhin alle rätoromanischen Drucksachen und handschriften, aber auch Literatur über Graubünden und das Engadin in allen möglichen Sprachen.